Donald Trump’ın son dönemde kitle imha silahlarının kullanılabileceğine ilişkin açıklamaları, Tahran ile Washington arasındaki sıradan siyasi anlaşmazlıkların ötesine geçen yeni bir tartışmayı gündeme taşıdı. Konu, ABD içinde dahi ciddi tepkilere neden oldu.
Bu kapsamda, tanınmış Amerikalı gazeteci ve sunucu Tucker Carlson, Trump’ın nükleer silah kullanımına ilişkin açıklamalarına tepki göstererek, bu söylemlerin bir kırmızı çizginin aşılması anlamına geldiğini savundu. Carlson, ilk kez nükleer silah kullanmayı gündeme getiren herhangi bir siyasi liderin ülkeyi yönetme yeterliliğini kaybedeceğini belirterek, Trump’ın derhal görevden alınması gerektiğini söyledi.
Bu açıklamaların önemi yalnızca Carlson’ın kişisel tutumundan kaynaklanmıyor. Asıl önemli olan, son yıllarda gündemden büyük ölçüde uzak kalan ve ABD’nin güvenlik politikalarında en tehlikeli kırmızı çizgilerden biri olarak görülen bir tartışmanın yeniden ortaya çıkmasıdır:
Bir ABD Başkanı, bölgesel bir kriz sırasında nükleer silah kullanımını bir baskı aracı olarak gündeme getirebilir mi? Ve böyle bir tehdidin stratejik sonuçları ne olur?
Mesele yalnızca bir tehdit değil
Trump, İran’a yönelik siyasi baskılar sırasında daha önce de tehdit seviyesini ciddi biçimde yükselten bir dil kullanmıştı. Bir dönem İran’ın ABD ile belirlenen süre içerisinde anlaşmaya varmaması halinde “tüm bir medeniyetin” yok olabileceğini söylemişti. Ancak Trump daha sonra İran’a karşı nükleer silah kullanılmasını dışlamış ve ABD’nin böyle bir silaha ihtiyaç duymadığını belirtmişti.
Uluslararası siyasette ise “tehdit”, “blöf” ve “gerçek bir karar” arasındaki sınır her zaman sanıldığı kadar net değildir. Bir tehdit, karşı taraf onu gerçek bir ihtimal olarak hesaplamalarına dahil etmek zorunda kaldığında tehlikeli hale gelir.
İran söz konusu olduğunda bu durum daha da önem kazanıyor. İran, son yıllarda askeri ve siyasi baskılar karşısında her zaman karşı tarafın taleplerini kabul eden bir tutum sergilemedi. Aksine, ABD’nin azami baskı politikası bazı dönemlerde Washington açısından ciddi maliyetler doğurduğunda geri adım veya politika değişikliğiyle sonuçlandı.
Bu açıdan Trump’ın “azami baskı” politikasının temel sorunlarından biri ortaya çıkıyor: Bir tehdidin etkili olabilmesi için inandırıcı olması gerekir. Sürekli tekrarlanan ancak beklenen sonucu doğurmayan tehditler, caydırıcılık gücünü kaybetmenin yanı sıra tehditte bulunan tarafın güvenilirliğini de zayıflatabilir.
İran neden geri adım atmıyor?
İran’ın davranışını değerlendirirken yalnızca askeri gücüne, füze ve İHA kapasitesine bakmak yeterli değil. Asıl mesele, taraflar arasında oluşan bir tür karşılıklı caydırıcılık dengesi.
ABD’nin çok yüksek bir yıkıcı gücü bulunuyor. Ancak askeri güç tek başına siyasi bir sonucu karşı tarafa dayatabilmek anlamına gelmiyor. Ortadoğu’daki son yılların deneyimi, bazı askeri hedeflerin imha edilmesiyle kalıcı bir siyasi sonuca ulaşmanın birbirinden tamamen farklı iki mesele olduğunu gösteriyor.
İran da tam olarak bu noktada ABD’nin askeri bir kararının maliyetini artırmaya çalışıyor. Tahran, askeri kapasite açısından ABD ile aynı seviyede rekabet edemeyeceğinin farkında. Ancak Washington’ın karar alma sürecindeki maliyet-fayda hesabını değiştirebilir.
Caydırıcılık kavramı da burada anlam kazanıyor. Caydırıcılık, bir ülkenin karşı tarafı yenebilecek güçte olması anlamına gelmez. Karşı tarafa, askeri zaferin her zaman siyasi zafer anlamına gelmeyeceğini göstermek de caydırıcılığın bir parçasıdır.
Dolayısıyla Trump bir ülkeyi veya hatta bir medeniyeti yok etmekten söz ettiğinde, mesele yalnızca kullandığı sert ifadeler değildir. Asıl soru şudur:
Washington gerçekten böyle bir kararın siyasi, ekonomik, güvenlik ve bölgesel maliyetlerini üstlenmeye hazır mı?
Carlson neden devreye girdi?
Tucker Carlson’ın tepkisini de bu çerçevede değerlendirmek gerekiyor. Carlson, son yıllarda ABD’nin askeri müdahaleciliğine ve dış savaşların genişletilmesine yönelik eleştirileriyle öne çıkan isimlerden biri.
Dolayısıyla açıklaması yalnızca Trump’la yaşadığı siyasi bir anlaşmazlık olarak görülmemeli. Burada daha derin bir kaygı var:
Nükleer silah kullanımı ABD dış politikasında sıradan bir seçenek haline gelirse, mesele artık yalnızca İran’la sınırlı kalmaz.
Diğer ülkeler de bu mesajı alacaktır. Güvenlik garantileri, caydırıcılık dengeleri ve nükleer silah kullanımına ilişkin sınırlar, tek bir başkanın kararlarıyla değişebiliyorsa, ülkeler kendi güvenliklerini garanti altına almak için daha bağımsız yöntemler aramaya başlayabilir.
Bu da zincirleme bir etki yaratabilir. Büyük güçler karşısında kendilerini savunmasız hisseden ülkeler, kendi bağımsız caydırıcılık kapasitelerini geliştirmeye daha fazla yönelebilir. Böyle bir durumda nükleer tehdidin azalması yerine, daha fazla caydırıcılık kapasitesi oluşturma yarışı başlayabilir.
Asıl tehlike: Nükleer söylemin normalleşmesi
Belki de meselenin en önemli boyutu burada yatıyor.
Soğuk Savaş sonrası dönemde dünya, nükleer silah kullanımını istisnai ve son çare niteliğinde bir seçenek olarak tutmaya çalıştı. Ancak bu söylem günlük siyasi tartışmalarda ne kadar sık kullanılırsa, “caydırıcılık amacıyla tehdit” ile “gerçekten kullanma tehdidi” arasındaki sınır da o kadar belirsizleşir.
Bu süreç ABD açısından da riskli. Washington’ın gücü yalnızca uçak gemilerine, savaş uçaklarına veya nükleer cephaneliğine dayanmıyor. ABD’nin gücünün önemli bir bölümü, siyasi itibarı ve müttefiklerinin Washington’a duyduğu güven üzerinden şekilleniyor.
Müttefikler, Washington’ın aldığı kararların kendilerini kontrol edemeyecekleri savaşların içine sürükleyebileceğini düşünmeye başlarsa, daha bağımsız seçenekler aramaları kaçınılmaz hale gelebilir.
Bu nedenle nükleer tehdit, ilk bakışta bir güç göstergesi gibi görünse de uzun vadede gücün yönetilmesinde yaşanan bir krizin işareti haline gelebilir.
Mesele Trump’tan daha büyük
Bununla birlikte, tüm meseleyi yalnızca Trump’ın kişiliğine indirgememek gerekiyor.
Trump, birçok ABD başkanına kıyasla daha açık, daha saldırgan ve daha öngörülemez bir dil kullanıyor olabilir. Ancak ABD dış politikasının bugün karşı karşıya olduğu sorunlar Trump’tan önce de vardı.
Temel sorun, ABD’nin sahip olduğu askeri güç ile bu gücü kalıcı siyasi sonuçlara dönüştürme kapasitesi arasındaki farkta yatıyor.
Washington dünyanın farklı bölgelerindeki hedefleri vurabilecek kapasiteye hâlâ sahip. Ancak asıl soru şu:
Saldırıdan sonra ne olacak?
Karşı taraf teslim olacak mı? ABD’nin müttefikleri yanında duracak mı? Amerikan kamuoyu savaşın maliyetini kabul edecek mi? Ve en önemlisi, ABD savaşı istediği noktada sona erdirebilecek mi?
Sonuç olarak Carlson’ın açıklamalarının belki de en önemli mesajı, ABD’nin kendi içinde bile askeri gücün kullanım sınırları konusunda ciddi bir tartışmanın ortaya çıkmış olmasıdır.
İran ve ABD farklı alanlarda karşı karşıya gelebilir. Ancak nükleer tehdit söylemi bu çatışmanın içine her girdiğinde, risk artık iki ülkeyle sınırlı kalmaz.
Mesele artık yalnızca Trump’ın ne söylediği veya İran’ın nasıl karşılık vereceği değildir.
Asıl soru şudur:
Nükleer tehdit dış politikanın sıradan bir parçası haline gelirse, bir gün bu tehdidin gerçekten kullanılmayacağının garantisini kim verebilir?
yorumunuz